Dự án Kênh đào Phù Nam Techo do Campuchia khởi xướng cùng Trung Quốc đang thu hút sự chú ý lớn trong khu vực. Với tiềm năng định hình lại các tuyến đường thương mại và logistics, dự án này sẽ mang lại những thay đổi sâu sắc, đặc biệt là tác động về mặt kinh tế đối với Việt Nam. Admin Quân Chứng của Tổ Buôn Chứng Khoán phân tích cụ thể trong bài viết dưới đây.
Tổng quan Dự án Kênh đào Phù Nam Techo
Thông số Kỹ thuật và Mục tiêu Chính
- Tuyến đường & Kích thước: Kênh đào dài khoảng 180 km , rộng 80-100m, sâu 5,4m, nối Phnom Penh với Vịnh Thái Lan qua các tỉnh Kandal, Takeo, Kampot và Kep. Dự án bao gồm 3 âu tàu và 11 cây cầu.
- Năng lực & Chi phí: Thiết kế cho tàu 3.000 DWT (có nguồn nói 1.000 DWT hoặc 5.000 DWT mùa mưa). Chi phí ước tính khoảng 1,7 tỷ USD (có thông tin về thỏa thuận 1,156 – 1,2 tỷ USD). Dự án theo mô hình BOT, với cơ cấu vốn góp giữa Campuchia (51%) và Trung Quốc (49%) được công bố gần đây, thay đổi so với thông tin ban đầu.
- Tiến độ: Động thổ ngày 5/8/2024, mục tiêu hoàn thành 2028, nhưng việc thi công đã bị tạm dừng và tiến độ không chắc chắn.
Mục tiêu của Campuchia
- Giảm phụ thuộc vào Việt Nam: Mục tiêu hàng đầu là giảm sự phụ thuộc vào cảng biển và tuyến thủy của Việt Nam, tăng tự chủ logistics (mục tiêu cắt giảm 70% hàng quá cảnh).
- Giảm chi phí logistics: Rút ngắn thời gian, giảm chi phí vận chuyển, tăng cạnh tranh hàng hóa.
- Phát triển quốc gia: Trở thành trung tâm logistics, tạo việc làm, phát triển đô thị, du lịch, nông nghiệp, thủy lợi, kiểm soát lũ.
- Địa chính trị: Tăng cường quan hệ với Trung Quốc (BRI), nâng cao uy tín quốc gia.
Lưu ý: Có sự không nhất quán đáng kể về các thông số kỹ thuật, chi phí và nguồn vốn được công bố, đặt ra câu hỏi về tính khả thi và bền vững của dự án.
Kênh đào Phù Nam Techo – Thông số Kỹ thuật Chính & Các Số liệu Khác biệt
Tác động của Kênh đào Phù Nam Techo với Việt Nam
Chuyển hướng Thương mại và Thất thu Doanh thu
- Nguy cơ: Kênh đào tạo tuyến đường thay thế, cho phép hàng hóa Campuchia đi thẳng ra Vịnh Thái Lan, bỏ qua cảng và sông của Việt Nam. Campuchia đặt mục tiêu chuyển hướng tới 70% lượng hàng quá cảnh hiện tại.
- Hệ quả: Việt Nam đối mặt nguy cơ mất nguồn thu từ phí quá cảnh, dịch vụ cảng và logistics liên quan.
Tuyến Kênh đào Phù Nam Techo
Hệ lụy đối với Ngành Vận tải và Logistics
- Sụt giảm nhu cầu: Giảm nhu cầu dịch vụ vận tải, kho bãi, hải quan phục vụ hàng Campuchia.
- Giảm sản lượng cảng: Khả năng giảm lượng hàng qua các cảng phía Nam (Cái Mép, Cát Lái).
- Tăng cạnh tranh: Áp lực cạnh tranh gia tăng, đòi hỏi Việt Nam nâng cao hiệu quả và giảm chi phí dịch vụ.
Ảnh hưởng đến Quan hệ Kinh tế và Đầu tư
- Thay đổi cán cân thương mại: Có thể xảy ra thay đổi nếu hàng hóa Campuchia cạnh tranh hơn hoặc logistics thay đổi.
- Môi trường đầu tư: Có thể thay đổi ở khu vực biên giới; căng thẳng tiềm ẩn có thể ảnh hưởng nhà đầu tư.
- Căng thẳng ngoại giao: Các tác động kinh tế và môi trường có thể làm căng thẳng quan hệ song phương, ảnh hưởng hợp tác kinh tế rộng hơn.
Kênh đào buộc Việt Nam phải chuyển đổi từ vị thế cửa ngõ tất yếu sang đối tác logistics cạnh tranh, dựa trên chất lượng dịch vụ và chi phí thay vì lợi thế địa lý.
Hệ quả Kinh tế của Kênh đào Phù Nam Techo đối với Đồng bằng sông Cửu Long
Đây là khu vực chịu rủi ro kinh tế lớn nhất từ dự án.
Nguồn nước, Xâm nhập mặn và Nông nghiệp
- Thiếu hụt nước ngọt: Mối lo ngại lớn nhất là kênh đào chuyển nước từ sông Mekong/Bassac, đặc biệt vào mùa khô, gây thiếu nước cho ĐBSCL. Ước tính lượng nước chuyển đi rất khác nhau, từ mức không đáng kể (Campuchia công bố ) đến mức rất lớn nếu dùng cho tưới tiêu (chuyên gia Việt Nam ước tính có thể chiếm 30% hoặc hơn lưu lượng sông Hậu mùa kiệt ).
- Tác động nông nghiệp: Đe dọa sản xuất lúa, cây ăn trái; làm trầm trọng thêm hạn hán.
- Xâm nhập mặn: Lưu lượng nước ngọt giảm làm mặn xâm nhập sâu hơn, gây hại cây trồng, ô nhiễm nguồn nước.
- Các vấn đề khác: Giảm phù sa, thay đổi chế độ ngập lũ (ảnh hưởng Tứ giác Long Xuyên ), nguy cơ axit hóa đất.
2 đoạn công trình Kênh đào Phù Nam Techo
Thủy sản và Nuôi trồng Thủy sản
- Phá vỡ môi trường sống: Thay đổi dòng chảy, độ mặn, phù sa ảnh hưởng tiêu cực đến thủy sản tự nhiên.
- Ảnh hưởng nuôi trồng: Xâm nhập mặn, suy thoái chất lượng nước đe dọa ngành nuôi trồng (tôm, cá tra).
- Suy giảm đa dạng sinh học: Đe dọa tổng thể hệ sinh thái ĐBSCL.
Thách thức Bền vững Lâu dài
- Sinh kế bị đe dọa: Canh tác lúa, khai thác thủy sản truyền thống có thể không còn bền vững.
- Yêu cầu tái cơ cấu kinh tế: Cần đẩy mạnh chuyển đổi sang mô hình canh tác thích ứng, công nghệ tiết kiệm nước, phát triển ngành phi nông nghiệp.
- Gia tăng chi phí: Chi phí giảm thiểu và thích ứng tăng cao.
- An ninh lương thực: Đe dọa tiềm tàng an ninh lương thực quốc gia và có thể ảnh hưởng thị trường gạo toàn cầu.
Kênh đào Phù Nam Techo đóng vai trò khuếch đại các hiện hữu của ĐBSCL (biến đổi khí hậu, đập thượng nguồn), làm tăng tính cấp bách của các biện pháp thích ứng.
Tác động đến Hạ tầng Cảng biển và Năng lực Cạnh tranh của Việt Nam
Cạnh tranh Trực tiếp
- Kênh đào tạo ra tuyến đường cạnh tranh trực tiếp với các cảng Việt Nam (Cái Mép, Cát Lái) cho hàng hóa Campuchia.
- Tranh cãi về chi phí: Campuchia tuyên bố kênh đào rẻ hơn , nhưng phân tích độc lập cho rằng có thể đắt hơn. Cảng Cái Mép có lợi thế đón tàu mẹ.
- Yếu tố dịch vụ: Cạnh tranh còn phụ thuộc vào thời gian, độ tin cậy, thủ tục hải quan. Việt Nam cần cải thiện dịch vụ.
Thay đổi Logistics Khu vực
- Đa dạng hóa tuyến đường: Thêm lựa chọn cho nhà giao nhận.
- Tác động trung tâm trung chuyển: Có thể thay đổi nhẹ dòng chảy hàng hóa đến Singapore/Hồng Kông.
- Lợi ích tiềm năng cho Thái Lan: Có thể chuyển hướng thương mại về Vịnh Thái Lan, lợi cho cảng Laem Chabang và Cầu cạn Thái Lan.
Cân nhắc Chiến lược cho Việt Nam
- Ưu tiên đầu tư: Ảnh hưởng quyết định đầu tư vào cảng phía Nam.
- Tập trung dịch vụ giá trị gia tăng: Cần tập trung cung cấp dịch vụ logistics giá trị cao hơn.
- Hội nhập logistics: Tăng cường kết nối nội bộ và xuyên biên giới.
Kênh đào thúc đẩy Việt Nam chuyển đổi từ vai trò cửa ngõ mặc định sang trung tâm logistics cạnh tranh khu vực, dựa trên hiệu quả, chi phí và kết nối.
Tái cấu trúc Kinh tế Khu vực và Địa chính trị
- Thay đổi phụ thuộc kinh tế: Mục tiêu của Campuchia là giảm phụ thuộc vào Việt Nam. Căng thẳng có thể làm giảm hợp tác kinh tế.
- Vai trò của Trung Quốc: Kênh đào làm sâu sắc ảnh hưởng kinh tế và chiến lược của Trung Quốc tại Campuchia và tiểu vùng Mekong (là một phần của BRI). Điều này làm thay đổi cán cân địa kinh tế, có thể làm suy yếu vị thế của Việt Nam.
- Tác động lan tỏa: Thái Lan có thể hưởng lợi , Lào có thêm lựa chọn xuất khẩu.
Dự án có thể thúc đẩy cuộc đua phát triển hạ tầng ở Đông Nam Á lục địa, tạo ra bức tranh logistics phân mảnh hơn
Tổng kết
Kênh đào Phù Nam Techo mang đến tác động kinh tế đa chiều cho Việt Nam:
- Thương mại & Logistics: Nguy cơ chuyển hướng thương mại, thất thu doanh thu, tăng cạnh tranh cảng biển.
- ĐBSCL: Rủi ro kinh tế nghiêm trọng nhất do thiếu nước, xâm nhập mặn, ảnh hưởng nông nghiệp, thủy sản, đe dọa sinh kế và an ninh lương thực.
- Khu vực & Địa chính trị: Thay đổi quan hệ kinh tế Việt Nam – Campuchia, tăng ảnh hưởng Trung Quốc.
